Yer kürəsinin ən kəskin görmə qabiliyyətinə malik teleskop kainatı öyrənməyə başlayıb

NASA-nın yeni Vera C. Rubin Rəsədxanasındakı Legacy Survey of Space and Time (LSST) kamerası cəmi 10 saatlıq müşahidə zamanı görünməmiş miqyasda milyonlarla uzaq səma cisminin işığını çəkdi. Alimlər 1978-ci ildə qaranlıq maddənin dəlillərini kəşf edən amerikalı astronomun adını daşıyan yeni alətdən ilk görüntüləri yayımlayıblar.

Müşahidələrin ilk saatlarında əvvəllər naməlum olan 2104 asteroid, o cümlədən, xoşbəxtlikdən planetimiz üçün heç bir təhlükə yaratmayan yeddi Yerə yaxın asteroid aşkar edilib. Rubinin qarşıdakı iki il ərzində milyonlarla səma cisimini kəşf edəcəyi gözlənilir ki, bu da onu Günəş sistemindən keçən kometləri və asteroidləri aşkar etmək üçün ən təsirli alətə çevirir.

Komanda Trifid və Lagoon Nebulae mozaikasını buraxıb. Şəkil yeddi saat ərzində çəkilmiş 678 fərdi kadrdan ibarətdir və Yerdən 9000 işıq ili uzaqlıqda yerləşən əvvəllər görülməmiş detalları ortaya qoyur.

Rəsədxana Çili And dağlarında Cerro Pachonda yerləşir. Gecələr ərazi son dərəcə qaranlıqdır və bu, ulduzlu səmanı müşahidə etmək üçün idealdır. Arzuolunmaz parıltının qarşısını almaq üçün rəsədxanaya gedərkən uzun işıqlı faraların istifadəsi qadağandır.

Rəsədxananın teleskopu müvafiq olaraq 8,4, 3,3 və 5,7 metr diametrli üç güzgüdən ibarət unikal dizayndan istifadə edir ki, bu güzgülər gecə səmasının təsvirini 3,2 giqapiksellik LSST kamerasının ölçüləri 3 x 1,65 metr və çəkisi təxminən 2800 kq olan sensorlara yönəldir. LSST konsepsiyası ilk dəfə 2003-cü ildə təklif edilib. 2007-ci ildə layihə Çarlz Simoni və Bill Qeytsdən maliyyələşib. 2010-cu ildə ABŞ Milli Elm Fondu (NSF) və ABŞ Energetika Nazirliyi (DOE) əlavə vəsait ayırıb.

Teleskopun geniş baxış sahəsi ona qarşılıqlı əlaqədə olan qalaktikaları, eləcə də milyonlarla qalaktikanın panoramik görünüşlərini çəkməyə imkan verir və görüntülərə kino effekti verir. Bir ekspozisiyada kamera tam Aydan təxminən 40 dəfə böyük olan səmanın sahəsini çəkə bilir.

Rəsədxana növbəti onillikdə hər üç-dörd gündə bir cənub yarımkürəsinin səmasını tədqiq edəcək. Layihənin təxminən 20 milyard əvvəllər naməlum qalaktikaları aşkarlayacağı, Yerə yaxın 90 000-dən çox yeni asteroid aşkarlayacağı və qaranlıq materiya ilə bağlı sualların cavablandırılmasına kömək edəcəyi, ömrü boyu 500 petabata qədər əvəzolunmaz astronomik məlumat yaradacağı gözlənilir.

Alimlər ümid edirlər ki, istismarın ilk ilində yeni teleskop Günəş sistemində doqquzuncu planetin mövcudluğunu təsdiq və ya inkar edə biləcək. Astronomların fikrincə, o, Neptunun orbitindən xeyli kənarda yerləşə və 10-20 min il ərzində Günəş ətrafında bir dövrə vura bilər.